Auglýsingar heyra brátt sögunni til. Þetta er úrelt tjáningarform sem er hætt að virka eins og það gerði. Markaðsaðilar eru bara ekki búnir að fatta það ennþá. En það kemur að því mjög fljótlega.
Þegar ég segi að auglýsingin sé dauð þá er ég ekki að meina markaðssetning, heldur bara auglýsingar eins og við höfum þekkt þær undanfarna áratugi. Einstefnu-auglýsingar sem þröngva sér inn í blöðin okkar, sjónvarpsdagskrána, útvarpið og tala ekki við okkur, heldur segja okkur eitthvað. Þær bíða ekki eftir svari, þær bíða ekki eftir viðbragði. Þær í raun krefjast einskis af okkur. Hlutverk þeirra er bara að senda skilaboðin út í þeirri von að einhver slysist til þess að verða fyrir þeim.
Við erum hins vegar orðin ótrúlega þjálfuð í því að sía út áreiti sem við höfum ekki áhuga á, að víkja undan auglýsingaregninu sem dynur á okkur. Allan daginn er dembt yfir okkur auglýsingum, þegar við opnum blaðið á morgnanna, í útvarpinu þegar við keyrum í vinnuna og meðfram vegunum, þegar við opnum netið, þegar við komum heim og ætlum að slappa af fyrir framan sjónvarpið. Á hverjum degi birtast okkur þúsundir auglýsinga en samt sjáum við eða heyrum ekki nema handfylli af þeim. Ef þú hugsar um hvaða auglýsingar þú sást eða heyrðir í gær, hvað manstu eftir mörgum? Samt hefur þú talsverðan áhuga á auglýsingum og markaðsmálum (annars værirðu varla að lesa þennan pistil).
Hefurðu tekið eftir því þegar þú situr t.d. á kaffihúsi eða í matsal þar sem margir eru að tala saman, að talið í kringum þig verður bara kliður á meðan tal viðmælanda þíns er áfram skýrt? Síðan ef einhver segir rétta lykilorðið, t.d. nafnið þitt, án þess að breyta málróminum eða beina talinu til þín, þá skyndilega heyrirðu hvert orð. Og ekki bara eftir að nafnið þitt var nefnt, heldur jafnvel alla setninguna frá byrjun. Sían breytir talinu allt í kringum þig í klið svo þú getir heyrt það sem þú þarft að heyra, en hún sigtar líka út hvað það er sem þú þarft að heyra. Þess vegna er svo mikilvægt að auglýsingar sem eigi að ná í gegn innihaldi eitthvað sem vekur áhugan, grípur athyglina, nær í gegnum síuna. Þess vegna eru hálfnaktar stúlkur svona mikið notaðar. Þær eru mjög áhrifaríkar á jafn einfaldar skepnur og karlmenn til þess að grípa athyglina. Í sjálfu sér engin ný vísindi þar.
Breytingarnar á nálgun markaðsaðila við neytendur eru mjög örar um þessar mundir en á Íslandi hafa þær farið mun seinna af stað heldur en í nágrannalöndunum, einfaldlega af því að hér á landi hafa menn lengur komist upp með að nota hefðbundna miðla. Morgunblaðið, RÚV og síðar Fréttablaðið og Stöð 2 hafa dugað til að ná til nánast allra landsmanna í einu á tiltölulega einfaldan hátt. En með fjölgun dagblaða, sjónvarpsstöðva og stóraukinni netnotkun verður stöðugt erfiðara að ná til massans. Neytendur, og sérstaklega yngri neytendur, leita að afþreyingu og upplýsingum á netinu, og oft á tíðum á erlendum síðum. Ennþá eru einhverjir sem nota hefðbundna miðla og munu áfram verða fyrir áhrifum af auglýsingum þar, en sá hópur fer hratt minnkandi.
En hvernig á þá á að ná til þeirra neytenda sem ekki eru áskrifendur að neinum blöðum, lesa ekki fríblöðin og horfa nánast ekkert á sjónvarp? Ég fjalla um það í næsta pistli.
Hjörtur Smárason
(þessi grein birtist í Viðskiptablaðinu fimmtudaginn 30.08. 2007)
ps. meðfylgjandi auglýsing er kannski lýsandi fyrir það hugarfar sem ríkt hefur í auglýsingum, ef við ímyndum okkur að konan sé fulltrúi neytenda og maðurinn fulltrúi auglýsenda.
(annar hluti er hér!)